Mechanizm CBAM (ang. Carbon Border Adjustment Mechanizm) stanowi mechanizm wyrównywania cen na granicach surowców i półproduktów, których produkcja wiąże się z największą emisją gazów cieplarnianych. Jego celem jest wycena emisji gazów cieplarnianych, wyemitowanych przy produkcji tych towarów w krajach trzecich, w następstwie czego rozliczenie emisji gazów, które dokonuje się poprzez zakupienie i następnie umorzenie dedykowanych jednostek emisji (w okresie docelowym funkcjonowania mechanizmu CBAM).
W polskim porządku prawnym CBAM jest regulowane Ustawą z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji[1].
Organem właściwym ds. CBAM w Polsce jest Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE), przy współpracy z Krajową Administracją Skarbową.
Sprawozdanie CBAM w okresie przejściowym – o czym należy pamiętać?
Okres od 1 października 2023 r. do 31 grudnia 2025 r. jest okresem przejściowym, w którym importerzy i pośredni przedstawiciele celni dokonujący przywozu na obszar celny UE towarów objętych CBAM są w obowiązku złożenia sprawozdania CBAM z emisji wbudowanych związanych z towarami objętymi CBAM zaimportowanymi na obszar celny UE (za pośrednictwem dedykowanego rejestru).
Sprawozdanie obejmuje przywóz towarów wysokoemisyjnych takich jak:
- cement,
- energia elektryczna,
- nawozy,
- żelazo i stal,
- aluminium i środki chemiczne (wodór)[2].
Szczegółowe zasady, które obowiązują przy składaniu sprawozdania CBAM określa art. 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji Europejskiej 2023/1773[3].
Warto pamiętać, że o tym, w którym kwartale towar/produkt powinien być ujęty w sprawozdaniu decyduje data dopuszczenia towaru (produktu przetworzonego w procedurze uszlachetniania czynnego) do obrotu na obszarze celnym UE.
Rejestr przejściowy CBAM
Sporządzanie i składanie sprawozdań CBAM odbywa się za pośrednictwem rejestru przejściowego CBAM[4], wyłącznie w formie elektronicznej. – dostęp jest możliwy po wcześniejszym uzyskaniu dostępu przez platformę PUESC.
W celu uzyskania dostępu do rejestru CBAM konieczne jest posiadanie:
- konta na platformie usług elektronicznych skarbowo-celnych PUESC– puesc.gov.pl[5]
- oraz nadanego w PUESC rozszerzonego uprawnienia C31 „Dostęp do rejestru CBAM”.
Podczas logowania na stronie „Skąd Jesteś, Where Are You From?” należy:
- jako domenę wybrać wartość „Domena celna”(nie „CBAM”),
- kraj „Poland”,
- oraz określić jedną z pełnionych ról: „Pracownik” albo „Przedsiębiorca”. Nie należy wybierać roli „Przedstawiciel celny”.
W dniu 31 stycznia 2025 r. mija termin na złożenie za czwarty kwartał 2024 roku sprawozdania CBAM, dotyczącego emisji wbudowanych związanych z towarami objętymi CBAM zaimportowanymi na obszar celny UE.
Sprawozdanie za IV kwartał 2024 roku jest drugim kwartalnym sprawozdaniem, które powinno odzwierciedlać rzeczywiste wartości emisji, co stwarza konieczność uzyskania dokładnych danych od dostawców i producentów importowanych wyrobów objętych mechanizmem CBAM (w celu ułatwienia uzyskania niezbędnych informacji, Komisja Europejska opracowała i udostępniła specjalny pomocniczy arkusz wymiany informacji[6]).
Dopuszczalne jest złożenie sprawozdania CBAM z opóźnieniem. W tym celu, w rejestrze przejściowym CBAM należy złożyć wniosek o nadanie numeru referencyjnego, który jest konieczny do złożenia takiego sprawozdania. Otrzymany numer jest ważny przez 30 dni od momentu jego aktywacji.
Niewywiązanie się z obowiązku raportowania CBAM, oprócz sankcji krajowych wiąże się z unijną karą finansową – do 50 euro kary za tonę niezgłoszonych emisji.
CBAM w okresie docelowym
Po okresie przejściowym (od 1 stycznia 2026 roku) obowiązkowe będzie:
- uzyskanie specjalnego statusu niezbędnego przy importowaniu towarów objętych CBAM – statusu „upoważnionego zgłaszającego CBAM” (od 31 grudnia 2024 r. można składać wniosek o uzyskanie wspomnianego statusu);
rozliczenie wielkości emisji za pomocą zakupionych i posiadanych na swoim rachunku w rejestrze CBAM certyfikatów CBAM – liczba dedykowanych jednostek emisji Upoważnieni zgłaszający CBAM będą mieli obowiązek co roku wyliczana będzie na podstawie corocznej deklaracji złożonej przez upoważnionego zgłaszającego ilości towarów przywiezionych do UE w poprzednim roku oraz związane z nimi emisje wbudowane (emisje gazów cieplarnianych).
W przypadku pojawienia się pytań lub wątpliwości, serdecznie zapraszamy do kontaktu.
Autor: praca zbiorowa Ekspertów ICT
[1] Dz. U. 2009 Nr 130 poz. 1070, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20091301070/U/D20091070Lj.pdf
[2] Załącznik I Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z dnia 10 maja 2023 r. ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 130/52.
[3] Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/1773 z dnia 17 sierpnia 2023 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 w odniesieniu do obowiązków sprawozdawczych do celów mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 w okresie przejściowym C/2023/5512, Dz.U. L 228 z 15.9.2023
[4] Rejestr przejściowy CBAM dostępny jest pod linkiem: https://customs.ec.europa.eu/taxud/uumds/cas/uumds-wayf/wayf?loginRequestId=ECAS_LR-285238-r8UPmzM7HXR3n6p9t0WRzSjXSjxQI09w3zgyxYL4eGy36jeip6gswUU2ob9g9X5G8wgIILdzm4tSuKEsDHEzoJC-CiDsmZJBYJeQppwUQIJpk0-mkxQRnsreZg1UizL8k1SetDNVGyzWylpAE1cR1EvHtXzzzx2V1uoR4Nk7yaNg3L90zf73NZzydUHTcbzUPMOQxnN, dostęp 8.01.2025 r.
[5] https://puesc.gov.pl/aktualnosci?p_p_id=seaplfptlnewspublisher_WAR_seaplfptlnewspublisher&p_p_lifecycle=0&_seaplfptlnewspublisher_WAR_seaplfptlnewspublisher_action=showArticle&_seaplfptlnewspublisher_WAR_seaplfptlnewspublisher_articleId=685794599, dostęp 8.01.2025 r.
[6] https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en#guidance, dostęp: 8.01.2025 r.
