Informacje o istotnych transakcjach restrukturyzacji

Restrukturyzacja – wstęp

W dokumentacji grupowej należy uwzględnić szczegóły dotyczące transakcji restrukturyzacyjnych, takich jak zmiany własnościowe, w tym przejęcia, połączenia oraz likwidacje przeprowadzone w danym roku obrotowym. Polskie przepisy, w tym działy tytułu IV Kodeksu spółek handlowych, regulują zasady takich działań jak łączenie, podział czy przekształcenie spółek. W dokumentacji lokalnej cen transferowych powinno znaleźć się dokładne opisanie zdarzeń restrukturyzacyjnych, uwzględniając ich specyfikę.

Restrukturyzacja w kontekście cen transferowych

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów o cenach transferowych, restrukturyzacja to zmiana organizacyjna obejmująca:

• istotną modyfikację relacji handlowych lub finansowych, w tym zakończenie lub dostosowanie umów,
• transfer funkcji, aktywów lub ryzyk między podmiotami powiązanymi, skutkujący zmianą średniorocznego EBIT, o co najmniej 20% w trzyletnim okresie po reorganizacji w porównaniu do sytuacji bez tej zmiany.

Wytyczne OECD (pkt 9.1) definiują restrukturyzację jako transgraniczną reorganizację relacji handlowych lub finansowych między podmiotami powiązanymi, obejmującą np. renegocjację umów dotyczących produkcji, dystrybucji, licencji czy usług. Może również dotyczyć relacji z podmiotami niepowiązanymi, np. dostawcami, podwykonawcami czy klientami.

Przykłady restrukturyzacji w cenach transferowych:

• przekształcenie dystrybutora o szerokim zakresie funkcji w dystrybutora o ograniczonym profilu,
• zmiana profilu producenta z pełnoprofilowego na kontraktowy lub działający na powierzonych materiałach,
• transfer wartości niematerialnych lub ich praw do jednostki centralnej grupy,
• konsolidacja funkcji, takich jak zaopatrzenie czy zarządzanie łańcuchem dostaw, w jednym podmiocie, co ogranicza rolę pozostałych jednostek.

Wartości niematerialne i prawne grupy kapitałowej 

Opis istotnych wartości niematerialnych i prawnych w grupie kapitałowej

Legalna definicja wartości niematerialnych i prawnych znajduje się w Ustawie o rachunkowości. Są to prawa majątkowe zaliczane do aktywów trwałych, nadające się do gospodarczego wykorzystania, o przewidywanym okresie użyteczności ekonomicznej powyżej roku, przeznaczone do użytku w jednostce.

Krajowe regulacje precyzyjnie określają wartości niematerialne i prawne, podczas gdy Wytyczne OECD koncentrują się na dobrach niematerialnych, co prowadzi do różnic w klasyfikacji.

Zgodnie z Wytycznymi OECD dobra niematerialne to zasoby niemające formy fizycznej ani finansowej, które można posiadać lub kontrolować dla działalności gospodarczej. Ich użycie lub transfer powinny być wynagradzane w warunkach rynkowych w transakcjach między niezależnymi podmiotami.

Przykłady wartości niematerialnych i prawnych

Źródło: Opracowanie własne.

Strategia zarządzania wartościami niematerialnymi w grupie kapitałowej

Ogólny opis strategii grupy kapitałowej

Innowacyjne przedsiębiorstwa wyróżniają się intensywnymi pracami badawczo-rozwojowymi, wysokimi nakładami na innowacje oraz wdrażaniem nowoczesnych rozwiązań technologicznych. Grupy kapitałowe, dążąc do utrzymania przewagi konkurencyjnej, często prowadzą takie działania we własnych strukturach. W dokumentacji grupowej konieczne jest opisanie strategii związanej z tworzeniem, rozwojem, własnością i wykorzystaniem wartości niematerialnych i prawnych oraz wskazanie lokalizacji kluczowych ośrodków badawczo-rozwojowych i zarządzających.

Zgodnie z Wytycznymi OECD (pkt 6.32), istotne jest określenie, które podmioty w grupie są uprawnione do udziału w zyskach z wartości niematerialnych i prawnych. Powinny być jasno ustalone zasady dotyczące ponoszenia kosztów, inwestycji oraz innych obciążeń związanych z ich rozwojem, utrzymaniem i wykorzystaniem.

Właściciele tych dóbr czerpią korzyści z ich posiadania, podczas gdy inne podmioty w grupie, realizujące funkcje lub podejmujące ryzyka związane z dobrami niematerialnymi, powinny otrzymywać wynagrodzenie adekwatne do swojego wkładu.

Wykaz wartości niematerialnych i prawnych lub ich grup istotnych z punktu widzenia cen transferowych

W ramach dokumentacji grupowej cen transferowych konieczne jest zidentyfikowanie właściciela dóbr niematerialnych, zarówno w sensie prawnym, jak i ekonomicznym. Właścicielem wartości niematerialnych i prawnych jest zazwyczaj podmiot posiadający prawo własności, a w przypadku braku możliwości określenia właściciela na podstawie przepisów lub umów – ten, który faktycznie kontroluje dobro i czerpie z niego korzyści.

Ekonomiczny właściciel ponosi nakłady na rozwój danego dobra, natomiast właściciel prawny zarządza nim i może przenosić prawa do niego. Wartości niematerialne, takie jak wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe czy oznaczenia geograficzne, są chronione na mocy przepisów krajowych, np. prawa własności przemysłowej. Właściciel prawny ma wyłączne prawo do wykorzystywania danego dobra oraz do udzielania licencji innym podmiotom na określonych warunkach.

Oprócz wartości niematerialnych chronionych przez system rejestracji własności intelektualnej istnieją także dobra niematerialne chronione przepisami o nieuczciwej konkurencji, jak tajemnice przedsiębiorstwa czy know-how, które nie wymagają formalnej rejestracji, lecz podlegają ochronie przed nieuprawnionym wykorzystaniem.

Istotne umowy lub porozumienia zawarte pomiędzy podmiotami powiązanymi grupy kapitałowej dotyczących wartości niematerialnych i prawnych

Umowy dotyczące prac badawczo-rozwojowych oraz licencje

W dokumentacji grupowej konieczne jest zawarcie punktu dotyczącego wykazu kluczowych umów lub porozumień pomiędzy podmiotami powiązanymi w grupie kapitałowej, które odnoszą się do wartości niematerialnych i prawnych. Dotyczy to w szczególności takich umów, jak podział kosztów, realizacja prac badawczo-rozwojowych oraz licencje. Umowy te zazwyczaj określają role, prawa i obowiązki stron oraz sposób podziału płatności, zysków i kosztów między podmiotami, co stanowi bazę do analizy cen transferowych.

Podobnie sytuacja wygląda w przypadku wartości niematerialnych i prawnych. Przy analizie należy uwzględniać rzeczywiste warunki transakcji, koncentrując się na takich aspektach jak:

• finansowanie,
• realizacja prac badawczo-rozwojowych,
• utrzymanie i ochrona wartości niematerialnych,
• funkcje związane z wykorzystaniem wartości niematerialnych, w tym działania produkcyjne, marketingowe i dystrybucyjne.

Etapy analizy DEMPE

Podział zysków z wartości niematerialnych powinien opierać się na analizie funkcjonalnej. Analiza DEMPE wskazuje podmiot faktycznie kontrolujący daną wartość niematerialną. Samo posiadanie prawne nie oznacza automatycznego przypisania całości dochodów właścicielowi, jeśli nie wykonuje on kluczowych funkcji ani nie ponosi związanych z nimi ryzyk.

D (Development) – Tworzenie wartości niematerialnych poprzez prace badawczo-rozwojowe i inne działania innowacyjne.

E (Enhancement) – Doskonalenie wartości niematerialnych poprzez dalszy rozwój i ulepszanie.

M (Maintenance) – Zapewnienie prawidłowego funkcjonowania i utrzymania wartości niematerialnych.

P (Protection) – Ochrona wartości niematerialnych przed ryzykiem, w tym prawnym i konkurencyjnym.

E (Exploitation) – Wykorzystywanie wartości niematerialnych w celu generowania zysków i innych korzyści.

W przypadku pojawienia się pytań lub wątpliwości, serdecznie zapraszamy do kontaktu.

Autor: Marta Kiryczuk (w: „Ceny transferowe. Praktyczny przewodnik. 10 skutecznych kroków raportowania transakcji z podmiotami powiązanymi”, red. nauk. Jarosław F. Mika, Wolters Kluwer Polska, Warszawa, 2024)