Transakcje finansowe zawierane pomiędzy podmiotami powiązanymi – takie jak pożyczki, gwarancje, cash-pooling i obligacje – wymagają zastosowania odpowiedniej metody ustalania ceny transferowej. Zgodnie z art. 11d ust. 1 ustawy o CIT, ceny transferowe ustala się przy użyciu metody najbardziej adekwatnej do konkretnej transakcji – spośród wszystkich przewidzianych w przepisach. Nie istnieje formalna hierarchia tych metod. Wybór uzależniony jest od warunków transakcji kontrolowanej (w tym przypisanych funkcji, ryzyk i aktywów), dostępnych danych porównawczych oraz specyficznych ograniczeń każdej z metod. W polskim systemie cen transferowych, w kontekście transakcji finansowych najczęściej stosowaną metodą jest metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej (PCN), stanowiąca podstawową metodę do porównania warunków transakcji finansowych podmiotów powiązanych z rynkowymi transakcjami pomiędzy niepowiązanymi stronami.
Pożyczki
W przypadku pożyczek metodą podstawową jest porównywalna cena niekontrolowana, która polega na analizie warunków komercyjnych pożyczek udzielanych przez niezależne podmioty. Porównywalność określa się na podstawie kwoty, waluty, terminu i formy zabezpieczenia. W ramach metodologii ustalania oprocentowania rozróżnia się stopy stałe, stopy stałe podlegające zmianie w trakcie okresu sprawozdawczego (tzw. fixed-to-floating) jak np. WACC oraz stopy zmienne np. WIBOR czy WIRON. Do porównań wykorzystuje się zarówno dane wewnętrzne – analogiczne transakcje w ramach grupy – jak i zewnętrzne, pochodzące z baz komercyjnych, raportów rynkowych czy publicznych rejestrów. Dopuszcza się także stosowanie metody koszt plus, w zależności od specyfiki transakcji kontrolowanej. Aby skorzystać z tzw. bezpiecznej przystani (safe harbour), pożyczka powinna opierać się na odpowiedniej stopie bazowej, przykładowo dla pożyczek w PLN – WIBOR 3M, WIRON 3M, dla pożyczek w EUR – EURIBOR 3M, i zawierać marżę mieszczącą się w ustawowym przedziale referencyjnym[1] przy jednoczesnym braku dodatkowych opłat, maksymalnym okresie pięciu lat finansowania i wartości transakcji nieprzekraczającej 20 mln PLN lub równowartość tej kwoty.
Gwarancje
Szacowanie ceny transferowej gwarancji odbywa się przede wszystkim metodą PCN, w której porównuje się opłaty prowizyjne za gwarancje wewnątrzgrupowe z prowizjami za gwarancje udzielane niezależnym beneficjentom. Kluczowe jest dobranie porównywalnych instrumentów gwarancyjnych pod względem kwoty, okresu obowiązywania, rodzaju zabezpieczenia oraz profilu ryzyka kredytowego. Analiza oprocentowania czy prowizji gwarancyjnej może uwzględniać elementy stałe lub zmienne, jednak w praktyce zazwyczaj jest to jednorazowa prowizja ustalona na cały okres. W niektórych transakcjach podmioty kalkulują wynagrodzenia od kwoty wykorzystanej gwarancji. Do porównań można zastosować dane wewnętrzne, czyli historyczne prowizje grupowe, oraz dane zewnętrzne pozyskiwane z komercyjnych baz, jak również informacje publikowane przez agencje ratingowe.
Cash-pooling
Cash-pool jako mechanizm zarządzania płynnością wymaga zbadania, czy stawki odsetkowe dla uczestników programu (zarówno wpłacających, jak i korzystających ze środków) odzwierciedlają warunki oferowane przez banki. Metoda PCN pozwala ocenić te stawki w kontekście rynkowym, biorąc pod uwagę zmienność oprocentowania, warunki dostępu do środków i profil ryzyka. Porównania mogą obejmować zarówno dane grupowe (np. inne programy cash-pool w grupie), jak i warunki z ofert bankowych dostępnych na rynku.
Dane porównawcze pozyskuje się przede wszystkim z ofert bankowych, raportów rynkowych, ale także z historycznych danych z innych struktur cash-pool stosowanych w grupie przy transakcjach z podmiotami niepowiązanymi, jeśli takie istnieją i spełniają warunki porównywalności.
Obligacje
Dla obligacji wybór metody PCN opiera się na porównaniu rentowności obligacji wewnątrzgrupowych z wynikami rynkowymi obligacji o zbliżonych parametrach takich jak rating, termin wykupu, waluta oraz sposób emisji. W analizie uwzględniamy zarówno obligacje o oprocentowaniu stałym, jak i te podlegające zmianom w okresie sprawozdawczym albo zmienne, opierane na rynkowych benchmarkach. Zestawienie obejmuje dane wewnętrzne – dotychczasowe emisje grupowe
w transakcjach z podmiotami niepowiązanymi– oraz dane zewnętrzne z publicznych rejestrów obligacji i komercyjnych serwisów informacyjnych.
Właściwy wybór metody szacowania ceny transferowej mityguje ryzyko jej zakwestionowania przez organy podatkowe, a tym samym zmianę wysokości ceny transferowej. Zaznaczyć należy także, iż w przypadku transakcji transgranicznych nie zachowanie spójności w zakresie metody ceny transferowej może uniemożliwić lub utrudnić dokonanie ewentualnych korekt retrospektywnych.
[1] Wg Obwieszczenia MF z dnia 20 grudnia 2024 r. w sprawie ogłoszenia rodzaju bazowej stopy procentowej i marży dla potrzeb cen transferowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku dochodowego od osób prawnych, marża dla pożyczkobiorcy wynosi maksymalnie 2,6 punktu procentowego a dla pożyczkodawcy wynosi minimalnie 2,0 punkty procentowe.
