Istota konsorcjum

Umowa konsorcjum stanowi kontrakt regulowany przez strony, które go zawierają. Konsorcjum stanowi więc połączenie co najmniej dwóch przedsiębiorstw, których rolą jest zrealizowanie wspólnego celu, najczęściej jest to cel gospodarczy.

Podmiot który decyduje się na utworzenie konsorcjum najczęściej tworzy konsorcjum w zakresie realizacji celu, który nie jest możliwy do zrealizowania przez pojedynczego konsorcjanta.

Brak niemożności zrealizowania takiego celu może wynikać chociażby z konieczności zaangażowania dużych zasobów (przykładowo zasobów ludzkich, finansowych), co może przekraczać możliwości pojedynczego przedsiębiorstwa.

Umowa konsorcjum pozwala na realizację celu, na który składają się działania podejmowane przez uczestników umowy konsorcjum. Jest to tak zwany efekt synergii pozwalający na współistnienie różnych czynników powodujących to, że łączący je efekt jest większy niż efekt osobnego działania.

Podział zysku

Odnosząc się do kwestii podziału zysku, najczęściej umowa konsorcjum nie reguluje podziału zysku pomiędzy konsorcjantami, ponieważ każdy z uczestników otrzymuje wynagrodzenie za swoją część wykonanej pracy. Najczęściej przychód osiągany z tytułu realizacji umowy konsorcjum jest rozliczany na bieżąco.

W przypadku umowy konsorcjum każdy z podmiotów odrębnie definiuje swoje przychody, koszty i zysk do podziału, a zatem dane finansowe konsorcjantów nie znajdują odzwierciedlenia w wyniku finansowym konsorcjum.

Umowa konsorcjum umową nienazwaną

Należy podkreślić, iż umowa konsorcjum jest umową nienazwaną. Stosownie do art. 353 (1) Kodeksu cywilnego, strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Powyższe oznacza, iż zawarcie umowy konsorcjum wynika z zasady swobody umów, regulowanej przez przepisy Kodeksu cywilnego.

W umowie konsorcjum należy natomiast wskazać podmioty tworzące konsorcjum oraz czas trwania umowy. Z drugiej strony umowa konsorcjum nie posiada osobowości prawnej, nie podlega rejestracji w KRS ani CEIDG, nie ma odrębnej siedziby ani nazwy.

Oczywiście istotnym jest, aby umowa konsorcjum zawierała takie elementy, jak określenie zakresu podejmowanych czynności w ramach wspólnego przedsięwzięcia, zasad wzajemnego informowania o podejmowanych działaniach służących realizacji założonych zadań, obowiązków formalnych dotyczących podejmowanych czynności organizacyjnych.

Najczęściej konsorcja są zawierane przy realizacji dużych zamówień publicznych. Stosownie do art. 58 ust 1. ustawy Prawo zamówień publicznych wykonawcy mogą wspólnie ubiegać się o udzielenie zamówienia.

Dodatkowo należy zauważyć, iż najczęściej zobowiązanie konsorcjantów ma charakter jednorazowy albowiem uczestnicy umowy konsorcjum realizują konkretne zamówienie.

Poznając istotę umowy konsorcjum należy rozstrzygnąć, czy zawarcie i uczestniczenie w umowie konsorcjum stanowi przesłankę determinującą zidentyfikowanie obowiązku dokumentacyjnego w przepisach z zakresu cen transferowych.

Konsorcjum a ceny transferowe

Jednoznacznie należy wskazać, iż konsorcjum nie może zostać potraktowane jako podmiot w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Zgodnie z przyjętą praktyką interpretacyjną, jeśli strony nie są podmiotami powiązanymi zawarcie umowy konsorcjum nie powoduje obowiązku dokumentacyjnego, równocześnie transakcje realizowane między uczestnikami konsorcjum po zawarciu umowy mogą podlegać obowiązkowi dokumentacyjnemu, ponieważ z uwagi na zawarcie umowy konsorcjum podmioty będące uczestnikami konsorcjum są uznawane za podmioty powiązane.

Z drugiej strony, zawarcie umowy konsorcjum między podmiotami powiązanymi implikuje konsekwencje w postaci konieczności zidentyfikowania transakcji kontrolowanej.

Jako wartość transakcji najczęściej uznaje się wartość wspólnego przedsięwzięcia lub jako wartość transakcji można przyjąć wartości wynikające z wystawionych faktur dotyczących danego roku podatkowego.

Odnosząc się do limitu dokumentacyjnego w interpretacjach indywidualnych jest wskazywane, iż zawarcie umowy konsorcjum należy identyfikować jako transakcję inną niż transakcje wskazane w art. 11k ust. 2 pkt 1-3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych z limitem 2 mln PLN.

Autor: Beata Rawa-Miszczuk – Partner