Przez wiele lat praktyka cen transferowych opierała się na założeniu względnej stabilności otoczenia gospodarczego. Zgodnie z art. 11r ustawy o CIT analiza porównawcza oraz analiza zgodności podlegają aktualizacji nie rzadziej niż co 3 lata, chyba że wcześniej nastąpi istotna zmiana otoczenia ekonomicznego wpływająca na sporządzoną analizę. Zatem realizując obowiązki z zakresu cen transferowych można, co do zasady, wykorzystać benchmark sporządzony nawet dwa lata wcześniej i wtedy sposób formalnie wypełnić wymogi ustawowe.

Jednakże w realiach obecnego rynku takie podejście staje się jednym z największych źródeł ryzyka podatkowego, w tym odpowiedzialności Zarządu.

Trzyletnia aktualność benchmarku nie oznacza automatycznie jego bezpieczeństwa

Przepis art. 11r ustawy o CIT określa minimalną częstotliwość aktualizacji analiz porównawczych (3 lata). Nie oznacza to jednak, że każda analiza zachowuje swoją przydatność przez pełne trzy lata niezależnie od zmian gospodarczych, rynkowych czy organizacyjnych.

W ostatnich latach podatnicy funkcjonują w warunkach:

• wysokiej inflacji,
• gwałtownych zmian kosztów finansowania,
• zaburzeń łańcuchów dostaw,
• zmian marż i rentowności branż,
• rosnącej zmienności danych finansowych podmiotów porównywalnych.

W takich warunkach benchmark sporządzony dwa lata wcześniej może nie odzwierciedlać już realiów ekonomicznych transakcji kontrolowanej. To właśnie w tym miejscu pojawia się największe ryzyko podatkowe.

Poprawność kryteriów badania rynkowości w analizach porównawczych

Ryzyko zakwestionowania benchmarku przez organy podatkowe nie wynika wyłącznie z braku aktualizacji danych, lecz z nieprawidłowości metodologicznych występujących już na etapie sporządzania analizy porównawczej.

Szczególnego znaczenia nabiera zatem weryfikacja poprawności:

• przyjętej metody weryfikacji ceny transferowej,
• wyboru strony testowanej,
• doboru wskaźników finansowych,
• odpowiedniego zdefiniowania elementów bazy kosztowej,
• doboru podmiotów porównywalnych (populacja badawcza),
• przyjęcia odpowiednich kryteriów zawężających dostosowanych do skali i charakteru działalności.

Nowe podejście do odpowiedzialności – projekt UDER107

Projekt ustawy UDER107 wprowadza istotną zmianę w sposobie postrzegania odpowiedzialności za ceny transferowe. Szczególne znaczenie ma włączenie oświadczenia o sporządzeniu dokumentacji cen transferowych zgodnie ze stanem rzeczywistym oraz o rynkowym charakterze cen bezpośrednio do dokumentacji lokalnej.

W praktyce oznacza to, że:

• podpis pod dokumentacją nie ma już wyłącznie charakteru formalnego,
• kluczowe staje się rzeczywiste potwierdzenie rynkowości rozliczeń,
• odpowiedzialność może dotyczyć nie tylko członków zarządu, ale również osób faktycznie odpowiedzialnych za proces cen transferowych, w tym CFO, CEO, głównych księgowych czy innych pracowników uczestniczących w przygotowaniu dokumentacji.

Zatem niezwykle istotne staje się przeprowadzenie przeglądu posiadanych analiz porównawczych pod kątem ich aktualności w świetle zmian otoczenia ekonomicznego, o których mowa w art. 11r ustawy o CIT – vide wskazane wcześniej warunki.

Odnosząc się do wskazanego w UDER107 obowiązku podpisania oświadczenia o sporządzeniu dokumentacji w sposób rzetelny, oświadczenie takie nie będzie miało wyłącznie formalnego charakteru. Wiąże się ono z obowiązkiem dochowania należytej staranności, w szczególności w kontekście potencjalnej odpowiedzialności na gruncie Kodeksu karnego skarbowego.

Znaczenie tego obowiązku dodatkowo wzmacnia fakt, że informacje zawarte w Local File — w tym prezentowane w analizie porównawczej dotyczące rynkowego charakteru transakcji  — znajdują bezpośrednie odzwierciedlenie w informacji o cenach transferowych (TPR). Informacja TPR pełni obecnie funkcję narzędzia analitycznego wykorzystywanego przez organy podatkowe do identyfikacji podmiotów typowanych do kontroli. Tym samym jakość, kompletność oraz wewnętrzna spójność raportowanych danych mają bezpośredni wpływ na poziom ryzyka kontroli podatkowej.

Skoro zarząd podpisuje oświadczenie potwierdzające rynkowy charakter rozliczeń, powinien posiadać realne podstawy do uznania, że benchmark sporządzony w latach ubiegłych nadal pozostaje poprawny, aktualny i odpowiada warunkom ekonomicznym.

W celu zapewnienia skutecznego egzekwowania nowych obowiązków UDER107 przewiduje również zmiany w ustawie z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy. Do obecnie obowiązujących regulacji wprowadzona zostanie odpowiedzialność karno-skarbowa za sporządzenie lokalnej dokumentacji cen transferowych niezgodnie z art. 23zc ustawy PIT lub art. 11q ustawy CIT, tj. za sporządzenie dokumentacji wadliwej.

Z tego względu weryfikacja istniejących analiz porównawczych powinna obejmować nie tylko sprawdzenie czy benchmark nie został sporządzony wcześniej niż 3 lata temu, ale zarówno ocenę zmian ekonomicznych jak i m.in. poprawność przyjętej metody szacowania ceny transferowej, wybór strony testowanej, dobór wskaźników finansowych oraz prawidłowość doboru podmiotów porównywalnych (populacja badawcza).