W odpowiedzi na interpelację poselską, Ministerstwo Finansów przychyliło się do tezy, że dobrowolne umorzenie udziałów bez wynagrodzenia stanowi transakcję kontrolowaną.
Zgodnie z definicją legalną, transakcja kontrolowana oznacza identyfikowane na podstawie rzeczywistych zachowań stron działania o charakterze gospodarczym, w tym przypisywanie dochodów do zagranicznego zakładu, których warunki zostały ustalone lub narzucone w wyniku powiązań[1].
Stosownie do art. 199 KSH[2], udział może być umorzony za zgodą wspólnika w drodze nabycia udziału przez spółkę (umorzenie dobrowolne) albo bez zgody wspólnika (umorzenie przymusowe). Umorzenie udziału wymaga uchwały zgromadzenia wspólników, a za zgodą wspólnika umorzenie udziału może nastąpić bez wynagrodzenia.
Jako uzasadnienie Ministerstwo Finansów wskazało na wyroki NSA[3] odnoszące się do dobrowolnego umorzenia udziałów.
NSA przyznaje, że nieodpłatne umorzenie udziałów należy traktować jako działania o charakterze gospodarczym. Pojęcie transakcji kontrolowanej obejmuje bowiem wszelkie działania gospodarcze (w tym działania o charakterze handlowym, kapitałowym, finansowym i usługowym), których rzeczywista treść identyfikowana jest na podstawie faktycznych zachowań stron. Szeroka definicja transakcji kontrolowanej ma na celu objęcie nią również zagadnień, które mogą nie być uznawane za transakcje w potocznym rozumieniu tego słowa, takich jak między innymi restrukturyzacje, umowy o podziale kosztów (CCA), umowy spółki osobowej, umowy o współpracy czy też umowy o zarządzanie płynnością.
Ponadto, to zgromadzenie wspólników (udziałowców) podejmuje decyzję o warunkach umorzenia, w tym również o braku odpłatności za umarzane udziały. W ocenie NSA powiązania występujące między stronami mogą mieć wpływ na warunki dobrowolnego umorzenia udziałów, a w konsekwencji, dobrowolne umorzenie udziałów bez wynagrodzenia może stanowić zdarzenie, którego warunki mogły zostać ustalone w wyniku powiązań. Do umorzenia dojedzie bowiem na skutek działań spółki, a dokładnie zgromadzenia jej wspólników i wspólnika, których warunki mogą być ustalone lub narzucone w wyniku istniejących powiązań. Wobec powyższego, w przypadku dobrowolnego umorzenia udziałów bez wynagrodzenia spółka będzie obowiązana do sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transferowych.
Przypisy: opracowanie własne na podstawie https://eureka.mf.gov.pl/informacje/podglad/615808
Autor: Marta Kiryczuk – Senior Tax Consultant
[1] Art. 11a ust. 1 pkt 6 Ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2805 z późn. zm.).
[2] Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 18 z późn. zm.).
[3] Wyrok NSA z 28.11.2023 r., sygn. II FSK 226/21, Wyrok NSA z 28.11.2023 r., sygn. II FSK 227/21, Wyrok NSA z 28.11.2023 r., sygn. II FSK 255/21, Wyrok NSA z 28.11.2023 r., sygn. II FSK 256/21).
