Fundacja rodzinna a ceny transferowe – kiedy pojawiają się obowiązki?
Fundacja rodzinna jest najczęściej postrzegana jako narzędzie sukcesji, ochrony majątku i uporządkowania relacji właścicielskich w firmie rodzinnej. To naturalne skojarzenie. W praktyce jednak fundacja rodzinna nie zawsze pozostaje wyłącznie pasywnym właścicielem aktywów. Może wynajmować nieruchomości, udzielać finansowania, korzystać z usług spółek rodzinnych, przenosić aktywa, rozliczać koszty albo dokonywać innych transakcji z fundatorem, beneficjentami i spółkami operacyjnymi.
W takich sytuacjach pojawia się pytanie: czy fundację rodzinną mogą dotyczyć przepisy o cenach transferowych?
Odpowiedź brzmi: tak, mogą. Sam fakt utworzenia fundacji rodzinnej nie oznacza automatycznie obowiązku przygotowania dokumentacji cen transferowych ani złożenia informacji TPR. Jeżeli jednak fundacja dokonuje transakcji z podmiotami powiązanymi, należy sprawdzić, czy są to transakcje kontrolowane, czy ich warunki są rynkowe oraz czy po stronie fundacji mogą powstać obowiązki dokumentacyjne lub raportowe.
Dlaczego ceny transferowe mogą dotyczyć fundacji rodzinnej?
Ceny transferowe dotyczą warunków ustalanych pomiędzy podmiotami powiązanymi. Chodzi o to, aby transakcje pomiędzy takimi podmiotami były realizowane na warunkach, jakie zaakceptowałyby podmioty niezależne. W praktyce oznacza to konieczność oceny nie tylko samej ceny, ale również całego ekonomicznego układu transakcji: zakresu świadczeń, terminów, ryzyk, zabezpieczeń, kosztów i obowiązków stron.
W przypadku fundacji rodzinnej kluczowe znaczenie ma więc nie tylko jej statut, ale rzeczywiste relacje i przepływy pomiędzy fundacją a innymi podmiotami. Szczególnie istotne mogą być relacje z fundatorem, beneficjentami, członkami organów fundacji, spółkami rodzinnymi oraz podmiotami, na które fundator lub osoby z rodziny mogą wywierać wpływ.
Pierwszym krokiem powinno być przygotowanie mapy powiązań. Bez niej trudno rzetelnie ocenić, czy dana czynność może być transakcją kontrolowaną i czy powinna być analizowana z perspektywy cen transferowych.
Jakie transakcje warto przeanalizować?
W fundacjach rodzinnych szczególnej uwagi wymagają przede wszystkim:
- najem i dzierżawa nieruchomości,
- pożyczki udzielane przez fundację albo na rzecz fundacji,
- usługi świadczone przez spółki rodzinne,
- korzystanie z majątku fundacji przez fundatora lub beneficjentów,
- przenoszenie aktywów do fundacji lub z fundacji,
- świadczenia bez wynagrodzenia,
- refakturowanie kosztów,
- rozliczenia związane z zarządzaniem majątkiem,
- sprzedaż udziałów, akcji, praw lub innych składników majątkowych.
Nie każda taka czynność automatycznie wygeneruje obowiązek dokumentacyjny. Każda powinna jednak zostać zidentyfikowana i oceniona. Istotne jest, kto jest stroną transakcji, jaka jest jej wartość, jaki ma charakter, czy istnieje umowa, czy warunki są rynkowe oraz czy fundacja dysponuje dokumentami potwierdzającymi przyjęty sposób rozliczeń.
Czy fundacja rodzinna musi mieć dokumentację TP?
Obowiązek przygotowania lokalnej dokumentacji cen transferowych zależy przede wszystkim od rodzaju i wartości transakcji oraz od tego, czy zastosowanie mogą mieć zwolnienia przewidziane w przepisach. Dlatego nie można automatycznie przyjąć, że każda fundacja rodzinna musi przygotować dokumentację TP. Nie można też przyjąć założenia przeciwnego – że fundacja rodzinna z zasady jest poza tym obszarem.
W praktyce warto przeprowadzić wstępny przegląd, który odpowie na kilka podstawowych pytań:
- czy fundacja realizowała transakcje z podmiotami powiązanymi?
- czy transakcje te mają charakter transakcji kontrolowanych?
- jaka była wartość poszczególnych transakcji?
- czy przekroczone zostały progi dokumentacyjne?
- czy potrzebna jest analiza porównawcza lub analiza zgodności?
- czy powstaje obowiązek złożenia informacji TPR?
Nawet jeżeli po analizie okaże się, że dokumentacja TP nie jest wymagana, warto posiadać wewnętrzne uzasadnienie takiego stanowiska. W razie pytań organów podatkowych sama informacja „uznaliśmy, że obowiązku nie ma” może być niewystarczająca.
Czy termin 30 listopada 2026 r. może dotyczyć fundacji rodzinnej?
Dla podmiotów, których rok podatkowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, termin na złożenie informacji TPR za 2025 r. przypada do końca jedenastego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego. W praktyce oznacza to 30 listopada 2026 r.
Nie oznacza to, że każda fundacja rodzinna będzie zobowiązana do złożenia TPR. Oznacza natomiast, że każda fundacja, która w 2025 r. realizowała transakcje z fundatorem, beneficjentami, spółkami rodzinnymi lub innymi podmiotami powiązanymi, powinna sprawdzić, czy ten obowiązek może po jej stronie powstać.
Warto pamiętać, że przygotowanie TPR wymaga danych. Potrzebne są informacje o wartości transakcji, rodzaju transakcji, metodzie weryfikacji ceny, wyniku analizy oraz stronach transakcji. Jeżeli fundacja nie ma uporządkowanych umów, kalkulacji i zestawień, przygotowanie rzetelnej informacji TPR może okazać się trudne.
Co warto zrobić w pierwszej kolejności?
Fundacja rodzinna powinna rozpocząć od praktycznego przeglądu TP, który obejmuje:
- identyfikację podmiotów powiązanych,
- przygotowanie listy transakcji z fundatorem, beneficjentami i spółkami rodzinnymi,
- ustalenie wartości tych transakcji,
- ocenę rynkowości warunków,
- sprawdzenie umów i zasad rozliczeń,
- weryfikację obowiązku dokumentacji TP,
- weryfikację obowiązku złożenia TPR,
- identyfikację brakujących dokumentów, wycen i analiz.
Taki przegląd nie musi od razu oznaczać pełnej dokumentacji cen transferowych. Jego celem jest ustalenie, czy fundacja ma obowiązki TP, gdzie występują ryzyka i jakie działania należy podjąć przed terminami raportowymi.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna może być bardzo dobrym narzędziem sukcesyjnym. Nie oznacza to jednak, że jej rozliczenia z podmiotami powiązanymi pozostają poza zainteresowaniem przepisów o cenach transferowych.
Jeżeli fundacja dokonuje transakcji z fundatorem, beneficjentami lub spółkami rodzinnymi, warto sprawdzić, czy warunki tych transakcji są rynkowe, właściwie udokumentowane i prawidłowo raportowane.
W kolejnym artykule omówimy najczęstsze obszary ryzyka: najem, pożyczki i świadczenia bez wynagrodzenia.
Chcesz sprawdzić, czy Twoja fundacja rodzinna ma obowiązki w cenach transferowych?
Skorzystaj z przeglądu transakcji kontrolowanych fundacji rodzinnej: >>SPRAWDŹ SZCZEGÓŁY<<
Zapisz się na webinar „Fundacje rodzinne vs. obowiązki w cenach transferowych”:
Praca zbiorowa ekspertów ICT.
