Fundacja rodzinna a sprzedaż udziałów – kiedy Szef KAS nie dopatruje się unikania opodatkowania?

Szef Krajowej Administracji Skarbowej wydał 6 maja 2026 r. opinię zabezpieczającą (sygn. DKP16.8082.10.2025) dotyczącą utworzenia fundacji rodzinnej, wniesienia do niej 100% udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz prowadzenia przez fundację działalności inwestycyjnej.

Przedmiot opinii zabezpieczającej

Planowane działania obejmowały trzy zasadnicze etapy:

1. utworzenie fundacji rodzinnej,
2. wniesienie do niej w drodze darowizny 100% udziałów w spółce z o.o.,
3. prowadzenie przez fundację działalności polegającej między innymi na przystępowaniu do spółek prawa handlowego, obrocie udziałami oraz reinwestowaniu środków uzyskanych z ich zbycia.

Wniosek dotyczył ustalenia, czy w odniesieniu do tak skonstruowanego przedsięwzięcia istnieje uzasadnione przypuszczenie zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR), określonej w art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej.

Analiza Szefa KAS koncentrowała się w szczególności na ryzyku, że fundacja rodzinna mogłaby zostać wykorzystana jedynie jako podmiot pośredniczący w sprzedaży udziałów – przede wszystkim w celu uniknięcia opodatkowania, które wystąpiłoby, gdyby udziały zostały zbyte bezpośrednio przez osoby fizyczne.

Korzyści podatkowe zostały wyraźnie zidentyfikowane

Organ nie kwestionował, że planowane działania wiążą się z szeregiem korzyści podatkowych. W opinii wskazano między innymi na:

• brak opodatkowania po stronie osób fizycznych dochodów z dywidend oraz innych przychodów z udziału w zyskach osób prawnych,
• brak opodatkowania po stronie osób fizycznych dochodu z odpłatnego zbycia udziałów,
• brak obowiązku zapłaty daniny solidarnościowej od tych dochodów,
• preferencje dotyczące opodatkowania świadczeń wypłacanych przez fundację,
• brak opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn świadczeń fundacji na rzecz beneficjentów,
• zwolnienie fundacji rodzinnej z CIT w odniesieniu do dochodów osiąganych w ramach ustawowo dozwolonej działalności,
• odroczenie opodatkowania do momentu wypłaty świadczeń beneficjentom,
• zastosowanie 15-procentowej stawki CIT w związku z wypłatą świadczeń przez fundację.

Samo wystąpienie korzyści podatkowej nie przesądza jednak o zastosowaniu klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Dla zakwestionowania czynności na podstawie art. 119a Ordynacji podatkowej konieczne jest łączne spełnienie przesłanek odnoszących się między innymi do celu działania, jego sztuczności oraz sprzeczności korzyści podatkowej z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej.

W analizowanej sprawie Szef KAS uznał, że przesłanki te nie zostały spełnione.

Znaczenie rzeczywistych celów gospodarczych

Ważne dla pozytywnego rozstrzygnięcia było wykazanie, że utworzenie fundacji rodzinnej i wniesienie do niej udziałów mają uzasadnienie gospodarcze wykraczające poza osiągnięcie korzyści podatkowych.

Wnioskodawcy wskazali w szczególności na:

• długoterminowe gromadzenie i pomnażanie majątku,
• zabezpieczenie przyszłych potrzeb beneficjentów,
• uporządkowanie sukcesji,
• kontynuowanie rozwoju spółki,
• reinwestowanie zysków,
• zarządzanie aktywami za pośrednictwem fundacji rodzinnej.

Organ zaakcentował, że fundacja rodzinna jest instytucją przeznaczoną do długoterminowego gromadzenia składników majątkowych, w tym udziałów i akcji spółek kapitałowych. Jej funkcją jest również zapewnienie sukcesji działalności gospodarczej i zabezpieczenie beneficjentów poprzez spełnianie na ich rzecz świadczeń.

W konsekwencji wniesienie udziałów rozwijającej się spółki do fundacji może odpowiadać ustawowej funkcji tej instytucji. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której spółka ma nadal prowadzić działalność, zwiększać swoją wartość oraz potencjalnie wypłacać dywidendy na rzecz fundacji.

Fundacja rodzinna nie może być wyłącznie „wehikułem transakcyjnym”

Jednocześnie Szef KAS wyraźnie wyznaczył granicę pomiędzy zgodnym z prawem wykorzystaniem fundacji rodzinnej a jej instrumentalnym zastosowaniem.

Zdaniem organu fundacja rodzinna nie powinna służyć jedynie jako podmiot, do którego wnosi się aktywa bezpośrednio przed ich sprzedażą, aby dochód ze zbycia został objęty zwolnieniem z CIT, a dotychczasowi wspólnicy uniknęli opodatkowania PIT.

Ryzyko zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania może zatem istotnie wzrosnąć, jeżeli:

• przed wniesieniem udziałów istnieje już konkretny nabywca,
• warunki sprzedaży zostały wcześniej uzgodnione,
• wniesienie udziałów do fundacji następuje bezpośrednio przed transakcją,
• fundacja nie ma pełnić długoterminowej funkcji sukcesyjnej lub inwestycyjnej,
• środki ze sprzedaży mają zostać natychmiast wykorzystane do realizacji wcześniej ustalonego celu,
• poza korzyścią podatkową trudno wskazać przekonujące przyczyny zastosowania fundacji.

W analizowanej sprawie organ szczegółowo badał, czy wcześniejsze rozmowy z potencjalnym inwestorem nie zostały jedynie czasowo zawieszone do chwili uzyskania opinii zabezpieczającej.

Wspólnicy spółki podpisali wcześniej dokument o charakterze listu intencyjnego. Ostatecznie nie doszło jednak do zawarcia umowy sprzedaży z uwagi na różnice dotyczące formuły transakcji i wyceny spółki. Z przedstawionych wyjaśnień wynikało również, że sprzedaż udziałów nie była planowana ani na rzecz tego inwestora, ani na rzecz innego podmiotu.

Istotne znaczenie miała także informacja, że wartość spółki rosła, jej działalność była rozwijana, a proces ekspansji nadal trwał. W tych okolicznościach organ nie znalazł podstaw do uznania, że fundacja zostanie wykorzystana do niezwłocznego zbycia wniesionych udziałów.

Możliwość przyszłej sprzedaży udziałów nie przekreśla ochrony

Wnioskodawcy nie wykluczali sprzedaży udziałów w przyszłości. Okoliczność ta sama w sobie nie doprowadziła jednak do odmowy wydania opinii zabezpieczającej.

Decydujące było to, że sprzedaż nie miała nastąpić natychmiast po wniesieniu udziałów do fundacji i nie stanowiła zasadniczego celu całej struktury. Fundacja miała prowadzić rzeczywistą działalność inwestycyjną, zarządzać majątkiem oraz reinwestować wypracowane środki.

Z opinii wynika zatem, że sprzedaż udziałów przez fundację rodzinną nie jest automatycznie traktowana jako działanie sprzeczne z przepisami. Ocena zależy od całokształtu okoliczności, w tym od chronologii działań, stopnia zaawansowania rozmów z nabywcą oraz rzeczywistej roli fundacji w zarządzaniu majątkiem rodzinnym.

Szczególnie istotne pozostaje rozróżnienie pomiędzy przyszłą, potencjalną sprzedażą będącą elementem długoterminowego zarządzania aktywami, a sprzedażą zaplanowaną jeszcze przed utworzeniem fundacji, w której fundacja występuje wyłącznie jako krótkotrwały pośrednik.

Brak sztuczności sposobu działania

Szef KAS uznał, że planowany model nie ma charakteru sztucznego.

W ocenie organu wniesienie udziałów do fundacji było adekwatnym środkiem do realizacji deklarowanych celów gospodarczych. Fundacja miała pełnić rzeczywistą funkcję podmiotu zarządzającego majątkiem, prowadzącego działalność inwestycyjną i reinwestującego zyski.

Nie stwierdzono również:

• nieuzasadnionego angażowania podmiotów pośredniczących,
• nadmiernego skomplikowania struktury,
• rozbieżności pomiędzy formalnym przebiegiem działań a ich rzeczywistą treścią gospodarczą,
• wykorzystania fundacji wyłącznie do przeprowadzenia wcześniej uzgodnionej sprzedaży.

Organ przyjął, że na taki sposób działania mógłby zdecydować się podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami gospodarczymi, niezależnie od towarzyszących temu preferencji podatkowych.

Korzyści podatkowe jako skutek, a nie zasadniczy cel działania

W opinii podkreślono, że korzyści podatkowe mogą naturalnie towarzyszyć wykorzystaniu fundacji rodzinnej. Nie oznacza to jednak, że każda struktura prowadząca do preferencyjnego opodatkowania pozostaje zgodna z celem przepisów.

W rozpatrywanej sprawie Szef KAS uznał, że korzyści podatkowe mają charakter wtórny względem celów ekonomicznych. Priorytetem zainteresowanych było zabezpieczenie i pomnażanie majątku wniesionego do fundacji, a więc realizacja jednego z podstawowych celów, dla których ustawodawca wprowadził instytucję fundacji rodzinnej.

Zastosowanie zwolnień lub preferencyjnych zasad opodatkowania było zatem konsekwencją wyboru ustawowo przewidzianego modelu zarządzania majątkiem, a nie rezultatem sztucznego ukształtowania czynności wyłącznie w celu osiągnięcia oszczędności podatkowej.

Podsumowanie

Opinia z 6 maja 2026 r. stanowi ważny sygnał dla przedsiębiorców planujących sukcesję z wykorzystaniem fundacji rodzinnej. Szef KAS zaakceptował model obejmujący utworzenie fundacji, wniesienie do niej udziałów w spółce oraz prowadzenie działalności inwestycyjnej i reinwestowanie zysków.

Pozytywna ocena była jednak ściśle związana z konkretnymi okolicznościami: brakiem planu szybkiej sprzedaży udziałów, dalszym rozwojem spółki, długoterminowym charakterem struktury oraz rzeczywistymi celami sukcesyjnymi i majątkowymi.

Fundacja rodzinna może korzystać z przewidzianych ustawowo preferencji podatkowych, ale nie powinna być wykorzystywana wyłącznie jako krótkoterminowy wehikuł służący przeprowadzeniu wcześniej zaplanowanej sprzedaży aktywów.

Przed wdrożeniem podobnej struktury zasadne jest przeprowadzenie szczegółowej analizy podatkowej i gospodarczej, a w przypadkach budzących wątpliwości – rozważenie wystąpienia o indywidualną opinię zabezpieczającą.