W kwietniu 2025 roku rozpoczął się okres zawirowań w zakresie polityki celnej Stanów Zjednoczonych, co bezpośrednio przyczyniło się do powstania niepewności na światowych rynkach handlowych. Cło z definicji oznacza podatek nakładany na import lub eksport towarów, mający na celu ochronę krajowych producentów i generowanie dochodu dla państwa. Cło stanowi jeden z najstarszych sposobów na regulację przez państwo gospodarki i wymiany handlowej.
Niepewna sytuacja w zakresie wysokości taryf celnych wpływa na wiele gałęzi gospodarki, w tym bezpośrednio oddziałuje na wzrost cen, co w pierwszej kolejności odczuwają konsumenci. W krótkiej perspektywie skutkowej możemy mówić o nieuniknionym wzroście inflacji, natomiast w tej nieco dłuższej – o spadku konsumpcji, a w konsekwencji zahamowaniu wzrostu gospodarczego. Pomijając nieulegające wątpliwości konsekwencje ekonomiczne dla całokształtu gospodarki światowej, cła także widocznie oddziałują na problematykę cen transferowych. Wzrost ceł przy wymianie handlowej może nakłonić korporacje międzynarodowe do dostosowania swojej polityki cen transferowych celem zrównoważenia obciążeń wynikających z możliwych modyfikacji w zakresie regulacji celnych. Strategia może w tym przypadku obejmować obniżenie cen stosowanych przez podmioty eksportujące na towary sprzedawane powiązanym podmiotom importującym. Przedmiotowy sposób może jednakże przyczynić się do zwiększenia marży zysku podmiotu importującego przy zachowaniu zbliżonej wysokości cen, zwłaszcza w przypadku dóbr niesubstytucyjnych. W takiej sytuacji, na skutek braku dostępnych na rynku zamienników, koszty cła zostaną niejako przeniesione na konsumenta. Wzrost marży może potencjalnie narazić importera na obowiązek podatkowy wynikający z wyższego podatku dochodowego.
Warto przypomnieć, że każdy z podmiotów powiązanych przyjmuje zasadę ceny rynkowej w celu ustalenia rynkowego charakteru transakcji. Z tego powodu przedsiębiorstwa powinny zachować szczególną ostrożność przy dokonywaniu korekt cen transferowych, ponieważ znaczne odchylenia od wcześniejszych wskaźników referencyjnych i norm cenowych mogą przyczynić się do kontroli ze strony organów podatkowych. Tym samym aktualnie międzynarodowe grupy kapitałowe mogą stanąć przed podwójnym wyzwaniem, jakim jest zachowanie zgodności zarówno z regulacjami dotyczącymi cen transferowych, jak i ustalania wartości celnej.
Zmiany w zakresie taryf celnych wywierają znaczący wpływ na problematykę analiz porównywalności cen transferowych. Co do zasady, zgodnie z treścią art. 11r ustawy o CIT „Analiza porównawcza oraz analiza zgodności podlegają aktualizacji nie rzadziej niż co 3 lata, chyba że zmiana otoczenia ekonomicznego w stopniu znacznie wpływającym na sporządzoną analizę uzasadnia dokonanie aktualizacji w roku zaistnienia tej zmiany”.
W nawiązaniu do przytoczonego przepisu można przyjąć założenie, zgodnie z którym sytuacja gospodarcza – o ile będzie się wiązała ze zmianą polityki celnej, wypełni przedstawiony w nim warunek. Podwyższenie ceł przyczynia się do obniżenia marżowości importerów, głównie w przypadku, w którym importer dysponuje dobrem substytucyjnym. W tej sytuacji, aby zachować rynkowość i konkurencyjność, importer stanie przed koniecznością obniżenia ceny i samodzielnego poniesienia większości kosztów celnych. Zmiany w zakresie wysokości marż utrudniają korzystanie z historycznych wskaźników porównawczych, powodując niejako ich dezaktualizację. Z drugiej strony przedsiębiorstwa niepodlegające tak wysokim taryfom celnym mogą wykazywać wyższy poziom rentowności, co utrudnia dostęp do porównywalnych podmiotów w bazach danych. W tej sytuacji zachodzi ryzyko, że przedsiębiorstwa dysponujące analizą cen transferowych mogą spotkać się z koniecznością jej aktualizacji jeszcze przed upływem przepisowego okresu trzyletniego.
Korporacje międzynarodowe stosujące ceny transferowe powinny rozważyć w przyszłości konieczność kompleksowego przeanalizowania ryzyka taryfowego przy ustalaniu ich wysokości. Dodatkowo utrudnione może okazać się wykazanie, iż ustalone ceny są zgodne z zasadą rynkowości, dlatego nie można wykluczyć zaistnienia potrzeby dostosowania przygotowanej analizy porównawczej celem odzwierciedlenia realnego wpływu taryf na marże zysku. W ujęciu średnio- i długoterminowym korporacje międzynarodowe powinny przeprowadzić kompleksowy przegląd swojej globalnej struktury strategicznej oraz stosowanych modeli transakcyjnych. Przegląd ten może obejmować relokację ryzyk funkcjonalnych pomiędzy podmiotami wchodzącymi w skład grupy kapitałowej, nawiązanie lub przedefiniowanie relacji z partnerami strategicznymi, a także rewizję polityki cen transferowych w celu ograniczenia obciążeń podatkowych wynikających z dynamicznej sytuacji handlowej oraz potencjalnych ryzyk związanych z regulacjami celnymi i przepisami dotyczącymi cen transferowych.
Konkluzja
Podsumowując, w przypadku, gdy przeprowadzona weryfikacja poziomu wynagrodzeń związana będzie ze zmianą otoczenia ekonomicznego (vide taryfy celne), podmiot powiązany będzie w obowiązku aktualizacji analizy porównawczej przed upływem 3 letniego okresu (dyspozycja art. 11r uCIT). Należy jednocześnie dodać, iż w obecnej dynamicznej sytuacji ekonomicznej, uwzględniając możliwość zaistnienia zmian, szczególnie istotne jest także każdorazowe ustalenie rynkowości transakcji w formule ex ante tj. przed rozpoczęciem transakcji. Potwierdzenie nadania priorytetu formule ex ante znajduje się m.in. w wytycznych OECD (Transfer Pricing Guidelines 2022, rozdział VI ust. 6.193). Koncept obowiązku dochowania zasady ceny rynkowej ex ante wyrażony został przez P. Gruza- Podsekretarza Stanu w MF w dniu 1 września 2017 r. (znak: DD5.054.14.2017). Stanowisko to wskazuje, że „Sporządzenie takiej analizy powinno bowiem pozwolić podatnikowi na właściwą ocenę prawidłowości ustalania cen transakcyjnych w zakresie transakcji zawieranych między podmiotami powiązanymi w trakcie roku podatkowego i tym samym na rzetelne wypełnienie zeznania podatkowego”.
Autor: Julia Niedbała – Tax Assistant
