Rzeczywista działalność gospodarcza spółki otrzymującej dywidendę nie wyklucza zastosowania klauzuli przeciwko nadużyciom. W wyroku z 15 października 2026 r., C‑203/25, Neo Group, TSUE potwierdził, że ocena prawa do zwolnienia z podatku u źródła może wymagać uwzględnienia całego łańcucha transakcji, również operacji przeprowadzanych poza państwem wypłacającego oraz przed wypłatą lub po wypłacie dywidendy.
Rozstrzygnięcie ma znaczenie dla grup kapitałowych, w których dystrybucja zysku jest powiązana z reorganizacją struktury właścicielskiej, finansowaniem nabycia udziałów lub rozliczeniami z podmiotem kontrolującym grupę. Wskazuje bowiem, że prawidłowa ocena działalności bezpośredniego odbiorcy dywidendy może nie wystarczyć do wykluczenia nadużycia na dalszych etapach uzgodnienia.
Istota sporu
Litewska spółka Neo Group wypłaciła w latach 2016–2017 dywidendy w łącznej wysokości 15 mln euro na rzecz swojej cypryjskiej spółki dominującej, Retal Industries. Przy wypłacie zastosowano zwolnienie z podatku u źródła.
Litewski organ podatkowy zakwestionował zwolnienie, wskazując na powiązany łańcuch operacji. Obejmował on sprzedaż udziałów Retal do innej spółki cypryjskiej, odroczenie zapłaty ceny, przeniesienie wierzytelności na osobę fizyczną kontrolującą grupę oraz dalsze rozliczenia finansowane środkami pochodzącymi z dywidend.
Zdaniem organu operacje te stanowiły nierzeczywiste uzgodnienie służące uzyskaniu korzyści podatkowej. W konsekwencji wobec Neo Group określono zobowiązanie podatkowe w wysokości 2,25 mln euro, wraz z odsetkami, oraz nałożono karę.
Organ nie kwestionował przy tym, że Retal prowadziła rzeczywistą działalność gospodarczą. Zasadnicze pytanie dotyczyło zatem możliwości zakwestionowania zwolnienia, gdy bezpośredni odbiorca dywidendy nie jest jedynie spółką pośredniczącą, lecz uczestniczy w szerszym uzgodnieniu ocenianym jako nierzeczywiste.
Rzeczywista działalność odbiorcy nie przesądza o charakterze uzgodnienia
TSUE dokonał wykładni art. 1 ust. 2 i 3 dyrektywy 2011/96/UE, regulujących klauzulę przeciwko nadużyciom w ramach wspólnego systemu opodatkowania spółek dominujących i zależnych.
Trybunał wskazał, że zastosowanie tej klauzuli nie ogranicza się do struktur wykorzystujących spółki pośredniczące. W przypadku uzgodnienia obejmującego kilka etapów konieczne jest zbadanie wszystkich istotnych faktów i okoliczności, aby ustalić, czy jeden lub kilka z tych etapów ma charakter nierzeczywisty.
Oznacza to, że prowadzenie rzeczywistej działalności przez odbiorcę dywidendy pozostaje istotną okolicznością, lecz nie rozstrzyga o gospodarczym uzasadnieniu innych operacji, w których odbiorca uczestniczy.
Podobnie status rzeczywistego właściciela dywidendy nie zapewnia automatycznej ochrony przed zastosowaniem klauzuli przeciwko nadużyciom. W części uzasadnienia dotyczącej umowy litewsko-cypryjskiej TSUE podkreślił, że status ten nie przesądza samodzielnie o prawie do preferencji w przypadku nadużycia.
Ocena uprawnienia do dysponowania dywidendą oraz ocena celu i rzeczywistego charakteru całego uzgodnienia wymagają zatem odrębnej analizy (Por. pkt 50–70 wyroku).
Organ może uwzględnić transakcje na dalszych poziomach grupy
Badanie nadużycia może obejmować operacje przeprowadzane poza państwem siedziby spółki wypłacającej dywidendę. Nie jest również konieczne, aby korzyść podatkową uzyskała sama spółka dokonująca wypłaty. Może ona wystąpić na dalszym etapie łańcucha, w tym u osoby fizycznej kontrolującej grupę.
Z perspektywy podatnika i płatnika istotne jest zatem powiązanie wypłaty z innymi operacjami. Przedmiotem analizy mogą być w szczególności:
- zmiany struktury właścicielskiej poprzedzające dystrybucję zysku;
- zobowiązania powstałe w związku z nabyciem udziałów;
- cesje wierzytelności i rozliczenia z właścicielami;
- wykorzystanie dywidend do finansowania tych rozliczeń.
Samo wystąpienie takich operacji nie uzasadnia odmowy zwolnienia. Znaczenie ma ich gospodarcza treść oraz związek z korzyścią podatkową sprzeczną z przedmiotem lub celem dyrektywy (Por. pkt 81–89 wyroku).
Zbieżność kwot i rozłożenie przepływów w czasie
Trybunał uznał, że podobieństwo lub identyczność kwot dywidend oraz środków przekazywanych dalej może stanowić wskazówkę przy ocenie nadużycia. Jednocześnie wyraźnie zastrzegł, że taka okoliczność nie może prowadzić do ogólnego domniemania nadużycia.
Nie jest także konieczne, aby środki zostały przekazane dalej w krótkim czasie po otrzymaniu dywidendy. Regularne przepływy realizowane przez dłuższy okres również mogą podlegać ocenie jako element jednego uzgodnienia.
W praktyce ani zatrzymanie środków na pewien czas, ani rozłożenie płatności na kilka okresów nie wyłącza możliwości powiązania tych operacji. Z drugiej strony sama zgodność kwot lub następstwo czasowe nie zastępuje wykazania pozostałych przesłanek nadużycia (Por. pkt 73–79 wyroku).
Brak wiedzy wypłacającego nie wyłącza odmowy zwolnienia
Istotny dla płatników jest wniosek dotyczący subiektywnego elementu nadużycia.
TSUE wskazał, że organ nie musi wykazywać, iż sama spółka wypłacająca dywidendę wiedziała lub mogła wiedzieć, że wypłata stanowiła część nierzeczywistego łańcucha transakcji. Element subiektywny może zostać wykazany wobec innej spółki z grupy uczestniczącej w tym łańcuchu albo osoby fizycznej korzystającej ostatecznie z korzyści.
Brak wiedzy lokalnej spółki o operacjach na wyższych poziomach struktury nie stanowi więc samodzielnej podstawy ochrony zwolnienia. Nie oznacza to jednak pominięcia elementu subiektywnego – organ nadal musi wykazać go w odniesieniu do odpowiedniego uczestnika uzgodnienia.
Rozstrzygnięcie dotyczy odmowy preferencji podatkowej. Nie należy utożsamiać go z automatycznym przesądzeniem odpowiedzialności sankcyjnej płatnika lub członków jego organów, która wymaga odrębnej oceny (Por. pkt 90–99 wyroku).
Granice stosowania klauzuli
Wyrok nie daje podstaw do kwestionowania zwolnienia wyłącznie dlatego, że dywidenda została przekazana dalej albo wykorzystana do spłaty zobowiązań.
Zastosowanie klauzuli wymaga łącznego wykazania, że:
- uzgodnienie jest nierzeczywiste – w odpowiednim zakresie nie zostało wprowadzone z uzasadnionych powodów handlowych odzwierciedlających rzeczywistość gospodarczą;
- jego głównym celem lub jednym z głównych celów było uzyskanie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem dyrektywy.
Ciężar wykazania elementów nadużycia spoczywa na organie podatkowym. Konieczna pozostaje indywidualna ocena okoliczności sprawy. Sama korzyść podatkowa, wielopoziomowa struktura właścicielska czy dalsza dystrybucja zysku nie zastępują tej oceny.
TSUE nie przesądził również, że w sprawie Neo Group rzeczywiście doszło do nadużycia. Ustalenie i ocena faktów należą do sądu krajowego (Por. pkt 50, 57–59, 75 oraz 91–99 wyroku).
Znaczenie dla weryfikacji rozliczeń WHT
W naszej ocenie podstawowym praktycznym wnioskiem jest potrzeba powiązania analizy odbiorcy dywidendy z analizą operacji, których wypłata stanowi element. Zakres weryfikacji powinien odpowiadać konkretnym okolicznościom, zwłaszcza występowaniu reorganizacji i rozliczeń finansowanych dywidendą.
Przy ocenie ryzyka warto ustalić:
- Jakie jest gospodarcze uzasadnienie powiązanych operacji? Istotne są przyczyny sprzedaży udziałów, przyjętego finansowania, cesji wierzytelności i dalszych rozliczeń.
- Jaką funkcję pełni dywidenda w całym uzgodnieniu? Należy rozpoznać jej związek z przepływami na kolejnych poziomach grupy.
- Kto podejmuje decyzje o strukturze i wykorzystaniu środków? Znaczenie mają faktyczny proces decyzyjny i rola podmiotu kontrolującego.
- Czy dokumentacja potwierdza deklarowane cele gospodarcze? Uzasadnienie powinno znajdować odzwierciedlenie w umowach, uchwałach, analizach finansowych i rzeczywistym przebiegu operacji.
- Czy uzasadnienie pozostaje aktualne? TSUE przypomniał, że zmiana okoliczności może wpływać na ocenę uzgodnienia, które pierwotnie miało uzasadnienie gospodarcze.
Wyrok nie ustanawia samodzielnego, nieograniczonego obowiązku śledzenia każdej późniejszej płatności w grupie. Wskazuje jednak, że ograniczenie weryfikacji do formalnych warunków zwolnienia oraz działalności bezpośredniego odbiorcy może pozostawić nierozpoznane ryzyko związane z całym uzgodnieniem.
Dla obrony zastosowanej preferencji istotne będzie zatem nie tylko wykazanie, kim jest odbiorca dywidendy, lecz także wyjaśnienie gospodarczego sensu operacji powiązanych z jej wypłatą.
Znaczenie wyroku TSUE C-203/25 dla wykładni art. 22c ustawy o CIT (mała klauzula antyabuzywna)
Wyrok TSUE może mieć istotne znaczenie dla wykładni art. 22c ustawy o CIT, ustanawiającego szczególną klauzulę przeciwdziałającą nadużyciom w zakresie korzystania ze zwolnień podatkowych, w tym zwolnienia dywidendowego przewidzianego w art. 22 ust. 4 tej ustawy.
W świetle stanowiska TSUE prowadzenie rzeczywistej działalności gospodarczej przez bezpośredniego odbiorcę dywidendy nie wyklucza możliwości zakwalifikowania określonego łańcucha transakcji jako struktury niemającej rzeczywistego uzasadnienia gospodarczego (non-genuine arrangement).
Zatem w świetle tego wyroku organy podatkowe zyskują niejako kolejne potwierdzenie zasadności stosowania art. 22c ustawy o CIT, w szczególności w odniesieniu do struktur holdingowych, w których pomimo prowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej przez odbiorcę dywidendy mogą występować elementy sztuczności służące uzyskaniu nieuzasadnionych korzyści podatkowych.
Praca zbiorowa ekspertów ICT
